Pasterstwo a różnorodność biologiczna

Kulturowy wypas owiec jest jedną z najskuteczniejszych metod zachowania różnorodności biologicznej w Karpatach.

Pasterstwo jest jednym z istotnych elementów tożsamości i wspólnego dziedzictwa kulturowego narodów i grup etnicznych zamieszkujących Karpaty. Łączy w sobie wiedzę i umiejętności praktyczne, wykształcone przez stulecia obecności i gospodarowania człowieka w górach, pod wpływem swoistych warunków środowiskowych i we współzależności ze światem przyrody, z bogactwem związanych z gospodarką pasterską zwyczajów, rytuałów, obrzędów oraz wierzeń.

Pasterstwo w Karpatach nie jest jednakże jedynie elementem dziedzictwa kulturowego podnoszącym atrakcyjność turystyczną regionu lub tradycyjną dziedziną produkcji rolnej, dostarczającą wysokiej jakości niskoprzetworzonych produktów spożywczych. Zrównoważony rozwój tradycyjnej gospodarki pasterskiej ma istotne znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej oraz krajobrazowej Karpat.

Utrzymanie obecnej różnorodności biologicznej i zróżnicowania krajobrazu regionu karpackiego w znacznym stopniu zależy od zachowania lub odtworzenia ekosystemów, których funkcjonowanie zależne jest od kontynuacji ekstensywnych form gospodarki rolnej. Niezwykle istotne jest zachowanie znacznej mozaikowatości siedlisk i krajobrazu obszarów wiejskich, a co za tym idzie - różnorodności nisz ekologicznych dla wielu gatunków roślin i zwierząt oraz sieci ostoi i korytarzy ekologicznych ułatwiających migracje gatunków.

Regiony górskie, jako obszary o wyjątkowo niekorzystnych warunkach gospodarowania, są szczególnie dotknięte procesem wyludniania, spowodowanych trwałą migracją ludności (przede wszystkim osób młodych ze wsi do miast) poszukującej możliwości uzyskania wyższego wykształcenia oraz zatrudnienia poza rolnictwem lub leśnictwem. Konsekwencją postępującego spadku liczebności oraz niekorzystnych zmian struktury wiekowej („starzenia się”) ludności wiejskiej Karpat jest porzucanie działalności rolniczej, w tym tradycyjnych form użytkowania gruntów i praktyk rolniczych, a w konsekwencji zaniechanie lub zmiana intensywności i sposobu użytkowania górskich łąk i pastwisk. Zanikanie pastwisk i terenów otwartych oznacza nie tylko zmniejszanie się powierzchni siedlisk wielu gatunków właściwych dla łąk i muraw, lecz również ograniczenie obszarów żerowania zwierząt roślinożernych, stanowiących z kolei bazę pokarmową dla drapieżników.

Niezbędne jest zatem utrzymanie rolniczego użytkowania gruntów (również na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania), oraz takich form gospodarki rolnej, które poprzez ekstensywny sposób użytkowania ziemi przyczyniają się do zachowania tradycyjnych krajobrazów kulturowych i sprzyjają utrzymaniu różnorodności biologicznej obszarów górskich. Kontynuacja tradycyjnej gospodarki pasterskiej w Karpatach może skutecznie zapobiegać samorzutnej wtórnej sukcesji lasu na opuszczonych gruntach rolnych oraz obniżaniu się różnorodności biologicznej i krajobrazowej.

Więcej informacji na temat wpływu gospodarki pasterskiej na różnorodność biologiczną znajdziesz w zakładce pasterstwo a przyroda

tekst pochodzi z albumu Dziewięć sił karpackich - wyd. Centrum UNEP/GRID - Warszawa 2014

KARPATY ŁĄCZĄ
„Karpaty Łączą" to dzisiaj nie tylko projekt oraz jego bogaty dorobek. Wokół idei tego prostego, a jednocześnie bardzo wyrazistego hasła udało się zgromadzić rzesze ludzi, których połączyła troska o wspólne dobro, jakim jest krajobraz przyrodniczy i kulturowy Karpat. Samorządowcy i władze obszarów chronionych, przedstawiciele organizacji pozarządowych i świata nauki, przedstawiciele biznesu, liderzy lokalnych społeczności, mieszkańcy terenów górskich i turyści – wszyscy oni tworzą dzisiaj wspólnotę idei, której nośnikiem jest hasło „Karpaty Łączą".
Trwające projekty
Informatorium KarpackieTradycyjne pasterstwo
Zielona infrastrukturaKwietne łąki
Zakończone projekty
Karpaty Łączą
Centrum UNEP/GRID-Warszawa
Centrum UNEP/GRID-Warszawa
Od ponad 25 lat realizujemy w Polsce misję UNEP, działając na rzecz zrównoważonego rozwoju. Wspieramy właściwe zarządzanie środowiskiem i ochronę różnorodności biologicznej.Propagujemy proekologiczne postawy w społeczeństwie i odpowiedzialność za środowisko w biznesie. Specjalizujemy się w pozyskiwaniu, przetwarzaniu i udostępnianiu informacji o środowisku oraz upowszechnianiu zastosowań nowoczesnych technologii informacyjnych, w tym systemów informacji geograficznej (GIS) i technologii satelitarnych. Centrum UNEP/GRID-Warszawa jest partnerem jednostek administracji publicznej, władz samorządowych, podmiotów oświatowych oraz firm realizujących politykę społecznej odpowiedzialności biznesu.

W latach 2012 -2016 byliśmy liderem projektu "Karpaty Łączą - mechanizm konsultacji i współpracy dla wdrażania Konwencji Karpackiej". Jeszcze kilka lat temu hasło „Karpaty Łączą" było jedynie nazwą tego projektu. Na przestrzeni ostatnich lat, wspólnym wysiłkiem partnerów, udało się zmienić nazwę projektu w piękną ideę. Aktualnie Centrum UNEP/GRID-Warszawa samodzielnie oraz wspólnie z partnerami realizuje projekty zgodne z ideą "Karpaty Łączą".
Kontakt
Patrycja Adamska
Kierownik Zespołu Projektów Karpackich
ul. Sobieszyńska 8, 00-764 Warszawa
tel.: (22) 840 66 64 lub (+48) 698 630 259