Kodeks - Wprowadzenie

Kodeks dobrej praktyki kształtowania przestrzeni w Karpatach

Dokument został opracowany na podstawie spotkań i dyskusji prowadzonych w grupie roboczej ds. planowania przestrzennego. Grupa ta została powołana w ramach  projektu pt. „Karpaty łączą - mechanizm konsultacji i współpracy dla wdrażania Konwencji Karpackiej” i miała na celu opracowanie ekspertyz służących wdrażaniu Ramowej Konwencji o Ochronie i Zrównoważonym Rozwoju Karpat (tzw. Konwencji Karpackiej) w zakresie planowania przestrzennego. 

Poniższy Kodeks skierowany jest do jednostek samorządu terytorialnego, planistów, urbanistów i architektów, organizacji pozarządowych, mieszkańców, inwestorów i deweloperów działających na terenie Karpat.

Wprowadzenie

Współpraca stron Konwencji Karpackiej  (Dz.U. 2007 Nr 96 poz. 634) w dziedzinie planowania przestrzennego oraz uwzględnianie celów Konwencji w krajowych politykach Stron dotyczących planowania przestrzennego i rozwoju regionalnego mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia jej celów.

Głównym celem Konwencji jest prowadzenie przez państwa będące jej Stronami wszechstronnej polityki na rzecz ochrony i zrównoważonego rozwoju regionu karpackiego, dla poprawy jakości życia, wzmocnienia miejscowej gospodarki i społeczności lokalnych oraz zachowania walorów przyrodniczych, krajobrazowych i dziedzictwa kulturowego Karpat. Natomiast głównym celem planowania przestrzennego jest kształtowanie ładu i racjonalne użytkowanie przestrzeni i środowiska oraz zapewnienie warunków harmonijnego rozwoju społecznego i gospodarczego.

Zakres tematyczny Konwencji obejmuje m.in. zintegrowane podejście do gospodarowania zasobami ziemi (Art. 3), ochronę i zrównoważone użytkowanie różnorodności biologicznej i krajobrazowej (Art. 4), dziedzictwo kulturowe (Art. 11), zrównoważoną turystykę (Art. 9), rolnictwo i leśnictwo (Art. 7), polityki dotyczące zarządzania wodami dorzeczy (Art. 6), transportu i infrastruktury (Art. 8) oraz przemysłu i energii (Art. 10). Każdy z dotyczących powyższych dziedzin protokołów tematycznych do Ramowej Konwencji Karpackiej zawiera stosowne postanowienie o włączaniu celów danego protokołu do innych polityk sektorowych, w tym polityki planowania przestrzennego. Ponadto w Art. 2 ust. 2 lit. (e) Konwencja stanowi ogólną zasadę, że podejmując działania w dziedzinach wskazanych w Art. 4 – 13 Strony promować będą zintegrowane planowanie i gospodarowanie zasobami ziemi i  wód.

 

Planowania przestrzennego dotyczy bezpośrednio Art. 5 Konwencji Karpackiej, zgodnie z którym jej Strony prowadzić będą politykę planowania przestrzennego mającą na celu ochronę i zrównoważony rozwój Karpat, uwzględniającą szczególne uwarunkowania ekologiczne i społeczno-gospodarcze występujące w Karpatach i ich ekosystemach górskich oraz zapewniającą korzyści dla lokalnych mieszkańców (Art. 5 ust. 1). 

 

Polityka przestrzenna, której głównym instrumentem jest planowanie przestrzenne, integruje i  harmonizuje szereg wyżej wymienionych polityk sektorowych, uwzględniając uwarunkowania przyrodnicze, społeczne, gospodarcze i kulturowe obszaru objętego planowaniem.

Dlatego planowania przestrzennego nie należy postrzegać wyłącznie jako odrębnej dziedziny uregulowanej Konwencją, lecz przede wszystkim jako narzędzie służące do wdrażania postanowień Ramowej Konwencji oraz wszystkich jej protokołów tematycznych.

Konwencja stanowi również, że podczas opracowywania polityki i programów zagospodarowania przestrzennego dla obszaru objętego Konwencją szczególna uwaga powinna być położona na infrastrukturę i usługi w zakresie transgranicznego transportu, energetyki i telekomunikacji; ochronę i  zrównoważone użytkowanie zasobów naturalnych; spójność planów rozwoju miast i wsi na terenach przygranicznych; zapobieganie transgranicznym oddziaływaniom zanieczyszczeń; zintegrowane planowanie przestrzenne oraz oceny oddziaływania na środowisko (Art. 5 ust. 3). 

Konwencja Karpacka nie jest jedynym dokumentem o randze międzynarodowej, w którym poruszane są kwestie zrównoważonego planowania przestrzennego. Zasady kształtowania środowiska przestrzennego sformułowane zostały także w następujących dokumentach przyjętych przez Unię Europejską:

  • Europejska Konwencja Krajobrazowa (20 X 2000),
  • Strategia Zrównoważonego Rozwoju (16 VI 2006),
  • Konkluzja Rady Unii Europejskiej na temat architektury: udział kultury w zrównoważonym rozwoju (20 XI 2008).

Problemy związane z prowadzeniem polityki przestrzennej, w tym przede wszystkim polityki architektonicznej poruszone zostały także w 2008 roku w Budapeszcie podczas międzynarodowej konferencji „Polityka Architektoniczna Grupy Wyszehradzkiej” (13 - 14 października 2008 r.). Podczas konferencji profesjonalni partnerzy grupy V4 podsumowali w 12 punktach swoje wspólne wytyczne dla tworzenia narodowych polityk architektonicznych, które opublikowane zostały w komunikacie prasowym pt. Wytyczne dla Polityk Architektonicznych państw Grupy Wyszehradzkiej.

Na gruncie polskim także powstają liczne opracowania traktujące o polityce przestrzennej i potrzebie ochrony i kształtowania przestrzeni o wysokich wartościach funkcjonalnych i estetycznych.

Do tych dokumentów należy zaliczyć:

  • Raport „Przestrzeń życia Polaków”,
  • Polska Polityka Architektoniczna,
  • Projekt Ustawa o ochronie krajobrazu,
  • Strategia Polska 2020

W dokumencie Polska Polityka Architektoniczna W ramach diagnozy stanu polskiej przestrzeni stwierdzono, iż mamy do czynienia ze zjawiskiem „narastającego chaosu funkcjonalnego i wizualnego, sprzecznego z wymogami rozwoju zrównoważonego, pogarszającego warunki życia obywateli.”

Przyczynami tego stanu są m.in:

  • niespójne kształtowanie przestrzeni publicznych, w tym centrów miejskich,
  • substandard urbanistyczny nowo wznoszonych budynków i osiedli mieszkaniowych,
  • bezładną ekspansję stref podmiejskich,
  • rozpraszanie zabudowy na terenach rolniczych i rekreacyjnych,
  • niszczenie krajobrazu kulturowego i naturalnego, w tym dóbr kultury współczesnej,
  • brzydotę zabudowy terenów podmiejskich i wiejskich,
  • chaotyczną zabudowę komercyjną pasów przydrożnych,
  • degradację przestrzeni publicznych zaśmiecanych agresywną reklamą.

Powyższe problemy są szczególnie widoczne w cennej pod względem przyrodniczym, kulturowym i krajobrazowym przestrzeni Karpat i przyczyniają się do obniżenia jakości życia mieszkańców tego regionu. Dlatego też niezbędne jest pilne podjęcie działań mających na celu właściwe kształtowanie zagospodarowania przestrzennego w Karpatach. Można to uzyskać wyłącznie z aktywnym udziałem społeczności lokalnych i samorządów.

 

1) PREAMBUŁA

2) Część I - ZASADY OGÓLNE

3) Część II - SAMORZĄDY LOKALNE

4) Część III - PLANIŚCI, URBANIŚCI i ARCHITEKCI

5) Część IV - ZASADY OBOWIĄZUJĄCE ORGANIZACJE POZARZĄDOWE

6) Część V - ZASADY OBOWIĄZUJĘCE MIESZKAŃCÓW ORAZ DEWELOPERÓW I INWESTORÓW 

7) Przepisy prawne

 

Prosimy o wprowadzanie komentarzy pod każdym z artykułów.  Państwa komentarze umożliwią dopracowanie zapisów dokumentu.

Dziękujemy!

 

 

Dyskusja i opinie  

 
AgataC 2015-07-23 12:26
Myślę, że w Kodeksie na liście polskich opracowań dot. nieładu przestrzennego powinien znaleźć się także raport FRDL i IGiPZ PAN pt. "Raport o ekonomicznych stratach i społecznych kosztach niekontrolowane j urbanizacji w Polsce" 2013.
 
 
moniaruzia 2015-06-30 12:39
Pisma, listy, odezwy jako załączniki do Kodeksu:
1) Apel do mieszkańców - jako dokument końcowy Forum - Agata Ćwik, Maciej Nitka, może Zbig

2) List otwarty dot. konieczności zmian w prawie dot. planowania przestrzennego - Monika Kozieł, Karpacka Rada Naukowa

3) Plan działań po podpisaniu Kodeksu:
- informujemy o działaniach w ramach projektu Karpaty Łączą (szkolenia dla gmin), tematyka szkoleń będzie rozpoznana na FGK (potrzeby gmin),
- !zapewnienie wsparcia merytorycznego dla gmin - konsultacji przy tworzeniu planów (mpzp)! UWAGA czy rzeczywiście (Pay?).
 
 
moniaruzia 2015-06-30 12:02
Słowniczek - wyjaśnienie pojęć i ich rozumienia w Kodeksie

- KONWENCJA KARPACKA - GW
- obszary zdegradowane - Andrzej Baksik
- walory widokowe - Paweł Kraus
- tradycyjne zagospodarowani e terenu - Andrzej Baksik
- struktura przestrzenna krajobrazu- Maciej Nitka
- krajobraz kulturowy - Michał Sobala
- rozproszona zabudowa - Agata Ćwik
- opracowania planistyczne - GW
- tożsamość przyrodniczo-ku lturowa - Jadzia Wielgus
- zielona infrastruktura, korytarz ekologiczny - GW
- przywracanie utraconych wartości - Hania Hrehorowicz-Gaber
- gatunki rodzime, gatunki miododajne - Monika Kozieł
- operaty krajobrazowe - Jadzia Wielgus
- opracowanie ekofizjograficz ne - GW
- regionalne wzorce architektury - Maciej Nitka/Paweł Kraus
- zrównoważony rozwój - Agata Ćwik
- ład przestrzenny - Paweł Kraus
- dziedzictwo kultury materialnej - Paweł Kraus
- nadmierna rezerwa pod zabudowę i jej skutki - Maciej Nitka
- strefy ochrony konserwatorskie j - Paweł Kraus
- nieprzekraczaln a linia zabudowy - Maciej Nitka
- przeciwdziałani a zanieczyszczeni u środowiska - Monika Kozieł
- zrównoważone zagospodarowani e przestrzenne - GW
- tradycyjne cechy zabudowy - Paweł Kraus/Maciej Nitka
- wartości kulturowe regionu Karpat - Paweł Kraus
- wartości przyrodnicze regionu Karpat - Monika Kozieł

OPRACOWANIE HASEŁ DO DNIA: 20 lipca, 2015
 
 
zbyszek 2015-05-27 09:40
Proponuję ujednolicić pisownię dat w całym dokumencie, obecnie stosowane są rożne formaty zapisu daty: "20 XI 2000" a poniżej "13 - 14 października 2008 r.". Najbardziej czytelny i nie rodzący wątpliwości (a zatem zalecany) oraz stosowany w pismach urzędowych itp. jest ten drugi format, tzn. dzień określony liczbą, miesiąc słownie, rok liczbą.
 
 
zbyszek 2015-05-27 09:34
Proponowana poprawka nie tylko usunie pomyłkę co do rzekomego przystąpienia UE do EKK, ale powinna też wzmocnić uzasadnienie celowości przyjęcia Kodeksu, przez powołanie się nie na "dokumenty przyjęte przez UE" a na obowiązywanie tego aktu prawnego w Polsce. Należy wykreślić EKK z wypunktowanej listy następującej po słowach "w następujących dokumentach przyjętych przez Unię Europejską:" a osobno napisać, że np. Polska zobowiązana jest do wdrażania Europejskiej Konwencji Krajobrazowej (Dz.U. 2006 nr 14 poz. 98).
 
 
Monika R 2015-05-26 15:48
Zbig, Co z tego wynika dla zapisów Kodeksu - prosimy o konkretne uwagi-propozycj e
 
 
zbyszek 2015-05-26 15:39
Obawiam się, że Unia Europejska jak dotychczas nie przyjęła Europejskiej Konwencji Krajobrazowej http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=176&CM=8&DF=&CL=ENG
 
 
m-sobala 2015-05-22 18:12
Proponuję zaktualizować treść "Wprowadzenia" odnośnie projektu ustawy krajobrazowej. Ustawa została podpisana przez Prezydenta 15 maja br. Proponuję zatem zmienić zapis "projekt ustawy o ochronie krajobrazu" na "Ustawa z dnia 24 kwietnia 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem narzędzi ochrony krajobrazu"
 
KARPATY ŁĄCZĄ
„Karpaty Łączą" to dzisiaj nie tylko projekt oraz jego bogaty dorobek. Wokół idei tego prostego, a jednocześnie bardzo wyrazistego hasła udało się zgromadzić rzesze ludzi, których połączyła troska o wspólne dobro, jakim jest krajobraz przyrodniczy i kulturowy Karpat. Samorządowcy i władze obszarów chronionych, przedstawiciele organizacji pozarządowych i świata nauki, przedstawiciele biznesu, liderzy lokalnych społeczności, mieszkańcy terenów górskich i turyści – wszyscy oni tworzą dzisiaj wspólnotę idei, której nośnikiem jest hasło „Karpaty Łączą".
Trwające projekty
Informatorium KarpackieTradycyjne pasterstwo
Zielona infrastrukturaKwietne łąki
Zakończone projekty
Karpaty Łączą
Centrum UNEP/GRID-Warszawa
Centrum UNEP/GRID-Warszawa
Od ponad 25 lat realizujemy w Polsce misję UNEP, działając na rzecz zrównoważonego rozwoju. Wspieramy właściwe zarządzanie środowiskiem i ochronę różnorodności biologicznej.Propagujemy proekologiczne postawy w społeczeństwie i odpowiedzialność za środowisko w biznesie. Specjalizujemy się w pozyskiwaniu, przetwarzaniu i udostępnianiu informacji o środowisku oraz upowszechnianiu zastosowań nowoczesnych technologii informacyjnych, w tym systemów informacji geograficznej (GIS) i technologii satelitarnych. Centrum UNEP/GRID-Warszawa jest partnerem jednostek administracji publicznej, władz samorządowych, podmiotów oświatowych oraz firm realizujących politykę społecznej odpowiedzialności biznesu.

W latach 2012 -2016 byliśmy liderem projektu "Karpaty Łączą - mechanizm konsultacji i współpracy dla wdrażania Konwencji Karpackiej". Jeszcze kilka lat temu hasło „Karpaty Łączą" było jedynie nazwą tego projektu. Na przestrzeni ostatnich lat, wspólnym wysiłkiem partnerów, udało się zmienić nazwę projektu w piękną ideę. Aktualnie Centrum UNEP/GRID-Warszawa samodzielnie oraz wspólnie z partnerami realizuje projekty zgodne z ideą "Karpaty Łączą".
Kontakt
Patrycja Adamska
Kierownik Zespołu Projektów Karpackich
ul. Sobieszyńska 8, 00-764 Warszawa
tel.: (22) 840 66 64 lub (+48) 698 630 259